Хабаргузории “Синхуа”-и Чин дар як гузориш бо Гузел Майтдинова, директори Маркази таҳқиқоти геополитикии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон дар бораи тақвияти ҳамкории Чин ва Осиёи Марказӣ дар доираи Созмони ҳамкории Шанхай суҳбат намудааст. Коршинос дар ин суҳбат таъкид мекунад, ки афзоиши тиҷорат, рушди долонҳои нақлиётӣ ва ҳамкории технологӣ метавонанд самтҳои фаъолияти Созмони ҳамкории Шанхайро густариш диҳанд.

Хабаргузории “Синхуа”-и Чин бо нақл аз Гузел Майтдинова менависад, ки ҳамкории амиқтари Чин бо кишварҳои Осиёи Марказӣ метавонад барои густариш додани фаъолияти Созмони ҳамкории Шанхай (СҲШ) имкониятҳои нав фароҳам кунад. 

Ӯ таъкид кардааст, ки дар солҳои охир Пекин ва панҷ кишвари Осиёи Марказӣ -  Тоҷикистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Ӯзбекистон ва Туркманистон ҳамкориҳои худ дар бахшҳои мухталифро густариш додаанд. Ин коршиноси Тоҷикистон зикр мекунад, ки яке аз нишондиҳандаҳои ин раванд афзоиши мубодилаи тиҷоратӣ аст.

Гузел Майтдинова гуфтааст, ҳаҷми тиҷорати Чин бо кишварҳои минтақа дар соли 2025 бори аввал аз 100 миллиард доллари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико гузаштааст.

Ин коршинос таъкид мекунад, ки густариши гуфтугӯҳои сиёсӣ, беҳтар шудани робитаҳои нақлиётӣ ва рушди ҳамкориҳои саноатӣ ва технологӣ яке аз роҳкорҳои тақвияти робитаҳо мебошад. “Масъалаҳои ҳифзи муҳити зист ва робитаҳои башардӯстона низ тадриҷан ба рӯзномаи муштараки кишварҳо ворид мешаванд” – гуфтааст коршинос.

Иқтисоду амният дар меҳвари гуфтугӯҳои муштарак

Ба назари Гузел Майтдинова, ҳамгироии Чин ва кишварҳои Осиёи Марказӣ ба СҲШ имкон медиҳад, ки доираи ҳамкориҳои худро густариш диҳад. Ӯ мегӯяд, амнияти минтақавӣ агар яке аз самтҳои асосии фаъолияти созмон боқӣ монад, рушди иқтисодӣ, табдили рақамӣ, амнияти энергетикӣ, ҳифзи муҳити зист ва рушди сармояи инсонӣ низ метавонад нақши бештар пайдо намояд.

Ин коршинос ҳамчунин, ба равобити миёни Созмони ҳамкории Шанхай ва ташаббуси “Як камарбанд ва як роҳ”-и Чин ишора менамояд.

Тибқи гуфтаи ӯ, Созмони ҳамкории Шанхай заминаи сиёсӣ ва ниҳодиро барои ҳамоҳангсозии манфиатҳои кишварҳо фароҳам меорад. Ин дар ҳолест, ки ташаббуси “Як камарбанд ва як роҳ” ба рушди инфрасохтор, сармоягузорӣ ва тиҷорат мусоидат менамояд.

Ин коршинос таъкид мекунад, ки ҳамоҳангсозии ин ду раванд метавонад ба рушди долонҳои нақлиётии фаромарзӣ, шабакаҳои энергетикӣ, инфрасохтори рақамӣ ва занҷираҳои истеҳсолӣ замина гузорад.

Гузел Майтдинова ҳамчунин, ба суханони Си Ҷинпин, роҳбари давлати Чин дар нишасти сарони Созмони ҳамкории Шанхай дар шаҳри Бишкек дар моҳи сентябр ишора менамояд. Тибқи гуфтаи ӯ, роҳбари Чин ин созмонро яке аз самтҳои афзалиятноки пешбурди ҳамкориҳои босифат дар доираи “Як камарбанд ва як роҳ” ва татбиқи Ташаббуси ҷаҳонии рушд арзёбӣ намудааст.

Шанхай ва низоми бисёрқутбии ҷаҳон

Ба андешаи Гузел Майтдинова дар ин шароите, ки вазъияти ҷаҳонӣ дар ҳоли тағйир аст, Созмони ҳамкории Шанхай метавонад дар ҳамоҳангсозии манфиатҳои кишварҳои Авруосиё ва пешбурди дипломатияи бисёрҷониба нақши муҳимтар бозад.

Ба андешаи ӯ, ин созмон дар тӯли 25 соли фаъолияти худ як майдони ҳамкориҳои минтақавӣ дар масъалаҳои амниятӣ ба сохтори фарогире табдил ёфтааст, ки дар он масъалаҳои амният бо рушди иқтисодӣ ва табодули мардумӣ пайванд аст.

Коршиноси Тоҷикистон арзёбӣ мекунад, ки СҲШ на фақат барои ҳамоҳангсозии иқдомҳои амниятӣ ва гуфтугӯҳои амниятӣ хизмат менамояд, балки ба кишварҳо имкон медиҳад, ки дар шароити ташаккули низоми бисёрқутбии ҷаҳонӣ манфиатҳои худро ҳамоҳанг созанд.

Ӯ зикр мекунад, ки дар чунин шароит муколама ва машварат барои нигоҳ доштани ҳамкорӣ дар миёни кишварҳое муҳим аст, ки низомҳои сиёсӣ, сатҳи рушди иқтисодӣ ва афзалиятҳои сиёсати хориҷии мухталиф доранд.

Принсипҳои ҳамкории Шанхай чист?

Коршинос Гузел Майтдинова “Руҳи Шанхай”-ро принсипи асосии фаъолияти СҲШ ва ҳамзамон намунаи хоси муносибатҳои байнидавлатӣ номидааст.

Ба таъкиди ӯ, ин мафҳум шаш принсипро дарбар мегирад: эътимоди мутақобил, манфиати мутақобил, баробарӣ, машварат, эҳтиром ба гуногунии тамаддунҳо ва талош барои рушди муштарак.

Ин коршинос таъкид менамояд, ки маҳз ин принсипҳо метавонанд ҳамкории кишварҳоеро таъмин кунанд, ки аз лиҳози низоми сиёсӣ, имкониятҳои иқтисодӣ ва самтҳои хориҷӣ аз ҳам фарқ мекунанд.

Дар соли 2026 аз таъсиси СҲШ 25 сол сипарӣ мешавад. Тибқи гуфтаи Гузел Майтдинова таҷрибаи созмони мазкур собит мекунад, ки ҳамкориҳои бисёрҷониба метавонанд масъалаи амниятиро бо рушди иқтисодӣ ва робитаҳои миёни мардумон пайванд диҳанд.

Ба гуфтаи ӯ, то такя ба “Руҳи Шанхай” – и созмони мазкур метавон муколамаи байни кишварҳоро ба натиҷаҳои мушаххас дар соҳаҳои мухталифи ҳамкорӣ табдил дод.

Dialog.tj