Нишасти ҳаштуми сарони Форуми кишварҳои содиркунандаи газ бо баёнияи муштарак ба анҷом расид. Дар маркази таваҷҷуҳи иштирокдорон на танҳо мухолифат ба таҳримҳои якҷониба, балки амнияти энергетикӣ, устувории нархи газ, ҷалби сармоягузорӣ ва ояндаи ҳамкориҳои байналмилалӣ қарор дошт.

Кишварҳои иштирокдори Форуми кишварҳои содиркунандаи газ дар анҷоми нишасти ҳаштуми сарони худ дар Маскав мухолифати қатъии худро ба таҳримҳои якҷониба ва татбиқи фаромарзии қонунҳои миллӣ ва минтақавӣ эълон карданд. Дар баёнияи ниҳоӣ ҳамчунин, аз таъсири монеаҳои тиҷоратӣ, танишҳои геополитикӣ ва тағйирёбии вазъи бозори ҷаҳонии газ ба амнияти энергетикӣ изҳори нигаронӣ шудааст.

Ин нишаст дар ҳоле баргузор шуд, ки таъмини устувори энергия, дастрасӣ ба бозорҳо ва ҷалби сармоягузории дарозмуддат барои кишварҳои содиркунанда ва воридкунандаи газ аҳаммияти бештар пайдо кардааст. Ба назар мерасад, ки иштирокдорони нишаст мехоҳанд ҳамкории байнидавлатиро ҳамчун яке аз воситаҳои коҳиш додани хавфҳои иқтисодӣ ва энергетикӣ тақвият диҳанд.

Таҳримҳо ва монеаҳои тиҷоратӣ дар меҳвари баёния

Дар баёнияи ниҳоии нишаст кишварҳои узв мухолифати худро ба чораҳои маҷбурии якҷониба, ки аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид тасдиқ нашудаанд, баён карданд. Онҳо ҳамчунин, татбиқи фаромарзии қонунҳои миллӣ ва минтақавиро мавриди баррасӣ қарор доданд.

Барои кишварҳое, ки қисми муҳимми даромади худро аз содироти газ ба даст меоранд, дастрасӣ ба бозорҳои хориҷӣ, имкони истифодаи технологияҳои нав ва идомаи сармоягузориҳо аз масъалаҳои калидӣ ба шумор мераванд. Маҳдудиятҳои тиҷоратӣ метавонанд ба ин равандҳо таъсир расонда, ҳамкории иқтисодиро душвортар созанд.

Иштирокдорони нишаст ҳамчунин, ҳушдор доданд, ки афзоиши монеаҳои гумрукӣ метавонад ба фаъолияти самараноки бозорҳо халал расонад, таъминоти боэътимоди энергияро душвор созад ва ҷараёни сармоягузориро коҳиш диҳад.

Бо вуҷуди ин, баёнияи сиёсӣ худ аз худ маънои онро надорад, ки кишварҳои узв ба мувофиқаи мушаххас оид ба бекор кардани таҳримҳо ё тағйир додани қоидаҳои тиҷорати байналмилалӣ расидаанд. Аҳаммияти амалии мавқеи эълоншуда аз иқдомҳои минбаъдаи онҳо ва сатҳи ҳамоҳангии байни кишварҳо вобаста хоҳад буд.

Амнияти энергетикӣ дар шароити танишҳои геополитикӣ

Яке аз масъалаҳои муҳимми нишаст таъсири тағйироти геополитикӣ, бахусус вазъи Ховари Миёна, ба бозори ҷаҳонии газ буд.

Дар баёния таъкид шуд, ки танишҳои сиёсӣ метавонанд боиси халалдор шудани таъминоти газ, афзоиши номуайянӣ дар бораи талаботу пешниҳод, зиёд шудани хавфҳои сармоягузорӣ ва тағйироти шадиди нархҳо шаванд.

Ин мушкилот танҳо ба кишварҳои содиркунанда маҳдуд намешаванд. Кишварҳои воридкунандаи газ низ метавонанд дар натиҷаи қатъ шудани роҳҳои интиқол ё болоравии нархҳо бо фишори иқтисодӣ рӯ ба рӯ шаванд. Барои саноат, истеҳсоли неруи барқ ва фаъолияти корхонаҳо таъминоти устувори энергия аҳаммияти мустақим дорад.

Аз ин рӯ, дар баёнияи Маскав зарурати таҳкими ҳамкории кишварҳои истеҳсолкунанда ва истеъмолкунанда, инчунин, омодагӣ ба ҳолатҳои буҳронӣ таъкид шудааст.

Диверсификатсияи роҳҳои интиқол ва рушди зерсохторҳо

Кишварҳои узви форум ният доранд ҳамкориҳои дуҷониба ва бисёрҷонибаро густариш дода, робитаҳои минтақавиро тақвият бахшанд. Яке аз самтҳои асосии ин ҳамкорӣ осон кардани мубодилаи таҷҳизот ва технологияҳои соҳаи газ, интиқоли донишҳои техникӣ ва рушди истеҳсоли дохилӣ мебошад.

Дар баробари ин, дар баёния ба зарурати гуногун кардани роҳҳои тиҷорат ва интиқоли газ тавассути масирҳои баҳрӣ ва хушкӣ ишора шудааст. Рушди марказҳои минтақавии газ ва зерсохторҳои транзитӣ низ аз ҷумлаи тадбирҳои пешниҳодшуда мебошад.

Мантиқи иқтисодии чунин равиш равшан аст: вобастагӣ аз як масири интиқол ё як бозори асосӣ метавонад хавфҳоро зиёд кунад. Баръакс, доштани роҳҳои гуногун ба кишварҳо имкон медиҳад, ки дар шароити тағйир ёфтани талабот, пайдо шудани монеаҳои тиҷоратӣ ё сар задани буҳронҳо имкониятҳои бештар дошта бошанд.

Аммо татбиқи чунин барномаҳо маблағгузории зиёд, ҳамоҳангии техникии кишварҳо ва созишҳои дарозмуддатро талаб мекунад. Аз ин рӯ, натиҷаи онҳо на танҳо ба эълони нақшаҳо, балки ба имкониятҳои молиявӣ ва иродаи сиёсии иштирокдорон вобаста хоҳад буд.

Нархи газ

Масъалаи нархгузорӣ низ дар баёния ҷойгоҳи муҳим дошт. Кишварҳои узв зарурати таъмини арзиши одилонаи гази табииро таъкид намуда, истифодаи шартномаҳои дарозмуддат ва усулҳои гуногуни муайян кардани нархро дастгирӣ карданд. Аз ҷумла, вобаста кардани нархи газ ба нишондиҳандаҳои нархи нафт ҳамчун яке аз роҳҳои мавҷуда зикр шудааст.

Ба арзёбии иштирокдорони нишаст, чунин равишҳо метавонанд тақсими хавфҳоро осонтар карда, пешгӯии нархҳоро беҳтар созанд ва барои ҷалби сармоягузориҳои зарурӣ шароити мусоид фароҳам оваранд.

Сармоягузорӣ ба анборҳои зеризаминии газ ва иншооти нигоҳдории гази моеъ низ аз масъалаҳои муҳим ба шумор меравад. Ин зерсохторҳо метавонанд дар давраҳои афзоиши талабот ё халалдор шудани таъминот барои нигоҳ доштани тавозуни бозор мусоидат кунанд.

Бо вуҷуди ин, нархи газ танҳо аз сиёсати содиркунандагон вобаста нест. Талаботи истеъмолкунандагон, вазъи иқтисоди ҷаҳонӣ, хароҷоти интиқол, мавҷудияти манбаъҳои алтернативии энергия ва омилҳои геополитикӣ низ ба он таъсир мерасонанд. Аз ин рӯ, шартномаҳои дарозмуддат метавонанд номуайяниро коҳиш диҳанд, аммо ҳамаи хавфҳои бозорро бартараф намекунанд.

Нақшаи таъсиси механизмҳои вокуниш ба буҳронҳо

Яке аз нуктаҳои муҳимми баёния азми кишварҳои узв барои таъсиси механизмҳои вокуниш ба буҳронҳои бозори газ мебошад.

Ин механизмҳо бояд машваратҳои сатҳи баландро барои арзёбии таъсири омилҳои беруна, ҳамоҳангсозии чораҳои зарурӣ ва таҳияи воситаҳои муассири ҳифзи амнияти энергетикӣ дар бар гиранд.

Барои бозоре, ки ба зерсохторҳои гаронбаҳо, роҳҳои муайяни интиқол ва сармоягузориҳои дарозмуддат такя мекунад, омодагӣ ба буҳронҳо аҳаммияти хос дорад. Мубодилаи маълумот ва ҳамоҳангсозии саривақтии чораҳо метавонанд барои кам кардани таъсири халалдоршавии таъминот мусоидат кунанд.

Бо вуҷуди ин, натиҷаи чунин механизмҳо аз он вобаста хоҳад буд, ки кишварҳо то кадом андоза омодаанд маълумотро мубодила кунанд, манфиатҳои худро ҳамоҳанг созанд ва дар ҳолатҳои фавқулода амалҳои муштарак анҷом диҳанд.

Газ ва гузариш ба низоми камкарбони энергетикӣ

Дар баёнияи Маскав ба нақши гази табиӣ дар гузариш ба низоми камкарбони энергетикӣ низ таваҷҷуҳ шудааст. Иштирокдорони нишаст таъкид карданд, ки газ бо назардошти шиддати нисбатан пасттари партовҳои карбон ҳангоми сӯзиш метавонад дар татбиқи барномаҳои энергетикӣ ва иқлимӣ нақш дошта бошад.

Ҳамзамон, онҳо ҷонибдории худро аз принсипи “бетарафии технологӣ” баён карданд. Ин принсип ба ҳуқуқи кишварҳо барои интихоби технологияҳо ва роҳҳои рушди энергетикӣ мувофиқи шароит, захираҳо ва ҳадафҳои миллии худ ишора мекунад.

Дар амал, ин мавқеъ маънои онро дорад, ки кишварҳои содиркунандаи газ мехоҳанд дар барномаҳои гузариш ба энергияи камкарбон низ барои газ ҷойгоҳ нигоҳ доранд ва дастрасии худро ба технология, сармоягузорӣ ва бозорҳо таъмин кунанд.

Бо ин вуҷуд, арзёбии нақши газ дар сиёсати иқлимӣ бояд ҳамаи марҳилаҳои истеҳсол ва истифодаи онро дар бар гирад. Партовҳои метан ҳангоми истихроҷу интиқол ва самаранокии истифодаи газ низ ба таъсири умумии он ба муҳити зист таъсир мерасонанд. Аз ин рӯ, коҳиш додани ихроҷи метан ва навсозии технологияҳо барои кам кардани таъсири экологӣ аҳаммияти муҳим доранд.

Нуфузи форум дар бозори ҷаҳонии газ

Тибқи маълумот кишварҳои узви форум тақрибан 70 дарсади захираҳои исботшудаи гази табиии ҷаҳонро дар ихтиёр доранд. Ҳиссаи онҳо дар истеҳсоли тиҷоратии газ 38 дарсад, дар содироти ҷаҳонии газ тавассути қубурҳо 42 дарсад ва дар содироти гази моеъ тақрибан 47 дарсад арзёбӣ шудааст.

Ин нишондиҳандаҳо ҷойгоҳи муҳимми кишварҳои узвро дар бозори ҷаҳонии газ нишон медиҳанд. Ҳаҷми бузурги захираҳо ва саҳми назаррас дар содирот ба онҳо имкон медиҳад, ки дар баҳсҳои марбут ба амнияти энергетикӣ, сармоягузорӣ ва рушди соҳа нақши муҳим дошта бошанд.

Аммо доштани захираҳои зиёд ҳатман ба маънои сиёсати ягонаи иқтисодӣ ё имкони мустақилона муайян кардани нархи ҷаҳонии газ нест. Манфиатҳои содиркунандагон метавонанд вобаста ба хароҷоти истеҳсол, сохтори содирот, бозорҳои асосии фурӯш ва шароити иқтисодии ҳар кишвар фарқ кунанд.

Аз ин рӯ, яке аз масъалаҳои асосии пешорӯи форум табдил додани имкониятҳои бузурги захиравӣ ба ҳамкории амалии дарозмуддат мебошад.

12 кишвар

Ба узвияти асосии Форум 12 кишвар дохил мешаванд: Алҷазоир, Боливия, Миср, Гвинеяи Экваторӣ, Эрон, Либия, Нигерия, Қатар, Русия, Тринидад ва Тобаго, Амороти Муттаҳидаи Араб ва Венесуэла.

Кишварҳои нозир Ангола, Озарбойҷон, Ироқ, Малайзия, Мавритания, Мозамбик, Перу ва Сенегал мебошанд.

Нишасти ҳаштуми сарони форум дар Маскав бо иштироки роҳбарон ва намояндагони баландпояи кишварҳои узв баргузор шуд. Аз ҷумла, президенти Русия Владимир Путин дар он ширкат дошт.

Иҷрои қарорҳо

Баёнияи нишасти Маскав чанд самти асосии сиёсати кишварҳои содиркунандаи газро равшан кард: мухолифат ба таҳримҳои якҷониба, ҳифзи манфиатҳои тиҷоратӣ, таъмини устувории бозор, рушди зерсохторҳо ва тақвияти ҳамкорӣ дар шароити тағйирёбии низоми ҷаҳонии энергетикӣ.

Аммо аҳаммияти воқеии нишастро на танҳо аз мавқеъҳои эълоншуда, балки аз натиҷаҳои амалии онҳо метавон муайян кард. Масъалаҳои асосӣ инҳоянд: оё кишварҳои узв метавонанд ҳамкории техникиву иқтисодиро густариш диҳанд, барои сармоягузориҳои дарозмуддат шароити муносиб фароҳам оваранд ва дар ҳолатҳои буҳронӣ ҳамоҳангтар амал кунанд?

Ҷавоб ба ин саволҳо дар марҳилаи татбиқи иқдомҳои эълоншуда равшан хоҳад шуд. Барои бозори ҷаҳонии газ, ки ҳамзамон аз талаботи иқтисодӣ, танишҳои сиёсӣ ва тағйироти технологӣ таъсир мегирад, қобилияти ҳамкорӣ ва мутобиқшавӣ метавонад ба андозаи ҳаҷми захираҳо аҳаммият дошта бошад.

Dialog.tj