20 Ноябр 2026,
ҷумъа, 21:34, Душанбе
01.08.2025 18:26

Оё матбуоти чопӣ мемирад? Тағйири симои расонаҳои анъанавӣ дар Тоҷикистон ва ҷаҳон

Аввалин рӯзнома дар ҷаҳон дар соли 1605 дар Олмон нашр шуд. Дар давоми чаҳорсад сол матбуоти чопӣ яке аз қувваҳои пуриқтидор дар ташаккули афкори умум ва демократия буд. Аммо, имрӯз дар асри рақамӣ ин неру ба шиддат заиф гаштааст. Оё ин ба маънои он аст, ки матбуоти чопӣ ба сӯйи марг меравад? Ва агар чунин аст, пас чӣ омилҳо онро ба ин сӯ тела медиҳанд?

Рақамисозӣ ва коҳиши эътимод ба коғаз

Таҳқиқоти анҷомёфтаи созмони “Pew Research Center” дар ИМА нишон медиҳад, ки дар соли 2023 ҳаҷми фурӯши рӯзномаҳои чопӣ дар Амрико ба сатҳи солҳои 1940 поин рафтааст. Фақат дар соли 2022 дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико беш аз 2500 рӯзномаи маҳаллӣ ва миллӣ ба кори худ хотима доданд. Фаъолияти расонаҳо ба шакли рақамӣ гузашт ва бисёре аз онҳо дар формати онлайн зинда мондаанд.

Пажӯҳиши Донишгоҳи Оксфорд дар доираи лоиҳаи “Reuters Institute Digital News Report 2023” нишон медиҳад, ки дар аксари кишварҳои Аврупо, бахусус Британия, Олмон ва Шветсия шохиси хонандагони матбуоти чопӣ дар зери 15% қарор дорад, ин дар ҳоле ки истифодабарандагони иттилои рақамӣ беш аз 70% -ро ташкил медиҳанд.

Омили иқтисодӣ ва таъсири шабакаҳои иҷтимоӣ

Коршиносони рус, аз ҷумла Павел Гусев, сармуҳаррири “ Московский комсомолец ” мегӯяд, “мо шоҳиди марги суст ва табиии матбуоти чопӣ ҳастем, ки на фақат бар асари рақобат бо телевизион, балки зери фишори интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ сурат мегирад”.

Гузориши Вазорати алоқа ва расонаҳои Русия (2024) низ нишон медиҳад, ки дар тӯли 10 соли ахир теъдоди рӯзномаҳои чопӣ дар ин кишвар 43% коҳиш ёфтааст. Бозор ба самти рақамӣ ҳаракат мекунад ва муҳтавои онлайн дорои ҳосили фаврӣ, дастрасии ому арзон аст.

Ин раванд дар кишварҳои Осиёи Марказӣ низ мушоҳида мешавад. Дар Қазоқистон бар асоси иттилои Иттифоқи журналистони Қазоқистон дар тӯли панҷ соли ахир беш аз 60% рӯзномаҳои маҳаллӣ баста шудаанд ва аксари онҳо ба онлайн табдил ёфтаанд.

Бозори маҳдуди Тоҷикистон ва умед ба ислоҳот

Дар Тоҷикистон бозори матбуоти чопӣ хеле маҳдуд боқӣ мондааст. Вазорати фарҳанг ва Кумитаи телевизиону радио то ба ҳол омори дақиқ нашр накардаанд, аммо ба гуфтаи таҳлилгарон аз миёни беш аз 500 номгӯи расонаҳои бақайдгирифташуда фақат 30-40-тои он ба таври мунтазам нашр мешаванд ва аксаран ҳам бо тиражи маҳдуд.

Ҳафтае қабл ду рӯзномаи маъруфи Тоҷикистон “Самак” ва “Фараж” пурра фаъолияти худро қатъ намуданд. Молики ин рӯзномаҳо Хуршеди Атовулло далели қатъи нашри рӯзномаҳоро дар хонанда надоштан унвон кард. Ӯ гуфт, ки нашрияҳо хонанда надоранд ва хароҷоти нашри онҳо аз ҳисоби фурӯш ба даст намеояд. Ӯ афзуд, ки акнун фаъолияти “Фараж” бо тағйири ном ба “Фараҳ” ба шакли электронӣ идома хоҳад кард.

Яке аз сабабҳои асосӣ, ба гуфтаи коршиносони расонаҳо, “афзоиши нархи қоғаз, камбудии сармоягузорӣ ва муҳити маҳдуди озодии баён аст, ки бисёре аз нашрияҳо наметавонанд дар сатҳи баланди рақобат бо онлайн зинда монанд”.

Бархе муҳаққиқони соҳаи журналистика иддао мекунанд, ки матбуоти чопӣ ҳаргиз намемирад ва фаъолияташро идома хоҳад дод. Онҳо ба ин нукта ишора мекунанд, ки матбуоти чопӣ, махсусан матбуоти давлатӣ аз ҷониби давлат сармоягузорӣ мешаванд ва шакли бақои худро идома хоҳанд дод. Матбуоти давлатӣ бо обунаи ҳатмӣ нафас мегирад ва агар обуна набошад, ба гумон аст, ки аз ҳисоби фурӯш ин нашрияҳо  фаъолияти худро идома диҳанд.

Оё умед боқӣ мондааст?

Ба андешаи таҳқиқгари англис Алан Расбриҷер, ки солҳои тӯлонӣ сардабири рӯзномаи “The Guardian” буд, “матбуоти чопӣ мемирад, аммо журналистика на. Муҳим он аст, ки арзишҳои аслии журналистӣ – таҳқиқ, таҳлил ва эътимод - дар кадом василае, ки набошанд, зинда монанд”.

Таҳлилгарони Маркази таҳқиқоти расонаҳои Ҷопон низ таъкид мекунанд, ки ҳатто дар ҷомеаҳои пешрафта матбуоти чопӣ метавонад дар шакли маҳаллӣ, таҳлилӣ ва ё соҳавӣ нақши муҳим бозад.

Дар Тоҷикистон низ як зумра муҳаққиқон ба ин назар мебошанд, ки “ҳанӯз ҳам насли муайяни хонандагон ба иттилои чопӣ эътимоди бештар доранд ва агар нашрияҳо ба сифати таҳлил ва муҳтавои аслӣ тамаркуз кунанд, метавонанд ҷойгоҳи худро нигоҳ доранд”.

Хатти хатм ё оғози нав?

Ҳарчанд нишондодҳои оморӣ нишон медиҳанд, ки матбуоти чопӣ дар саросари ҷаҳон ба коҳиш рӯ ба рӯ аст, аммо ин марг наметавонад маънои пурра нобуд шудани иттилоъ ва таҳлилро дошта бошад. Баръакс, он метавонад оғози марҳилаи наве бошад, ки дар он воситаи ахбори омма бо шаклҳои нави иртибот, савдо ва эътимод рӯ ба рӯ шаванд.

Ҷустуҷӯи роҳҳои нав, мутобиқшавӣ ба муҳити рақамӣ ва дар айни замон нигоҳ доштани арзишҳои аслии журналистӣ метавонад боиси наҷоти воқеии расонаҳо шавад, хоҳ чопӣ бошад, хоҳ рақамӣ.

Dialog.tj

Хатти хабарҳо

20.11.2026 17:43

Тоҷикистон дар шохиси ҷаҳонии рушди сайёҳӣ берун монд

Ҷумҳурии Тоҷикистон имсол дар шохиси нави ҷаҳонии Рушди сайёҳӣ ҷой нагирифт. Дар ин гузориш сабаби ба рӯйхат ворид нагардидани Тоҷикистон шарҳ дода нашудаст. Ин дар ҳолест, ки омори расмӣ мегӯяд, шумори сайёҳон афзоиш ёфтааст.
20.11.2026 17:36

Ҳомид Карзай: “Афғонистон бидуни таълими духтарон наметавонад ба пешрафт расад”

Ҳомид Карзай, раиси ҷумҳури пешини Афғонистон гуфт, ки ин кишвар бидуни таъмин намудани саломатӣ ва амнияти кӯдакон ва фароҳам намудани имкони таҳсили озод барои духтарону писарон наметавонад ба рушд ва шукуфоӣ расад.
20.11.2026 17:30

4 кишвари Осиёи Марказӣ мехоҳанд платформаи муштараки экологӣ таъсис диҳанд

Ҷумҳурии Тоҷикистон, Қазоқистон, Қирғизистон ва Ӯзбекистон дар хусуси таъсиси платформаи рақамии минтақавӣ барои ҷорӣ намудани технологияҳои беҳтарини мавриди истифода дар истеҳсолот созишномаи ҳамкорӣ ба имзо расониданд. Ҳадафи платформа мусоидат ба рушди саноати аз лиҳози экологӣ тоза ва ҳамоҳангсозии сиёсати ҳифзи муҳити зист дар Осиёи Марказӣ аст.
20.11.2026 17:24

Тоҷикистон ва Ӯзбекистон ҳамкорӣ дар назорати сифати ҳаворо тақвият медиҳанд

Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ӯзбекистон масъалаи ҳамоҳангсозии меъёрҳои назорати сифати ҳаво ва арзёбии мизони зарраҳои майдаи ифлоскунандаро дар кишварҳои Осиёи Марказӣ баррасӣ кардаанд. Ин масъала дар мулоқоти роҳбарони хадамоти миллии обуҳавошиносии ду кишвар дар ҳошияи Конфронси 31-уми Созмони Милали Муттаҳид оид ба тағйирёбии иқлим (COP31) матраҳ шудааст
20.11.2026 15:35

Си Ҷинпин: Чину Русия ва Амрико дар бораи сулҳи ҷаҳонӣ дидгоҳи муштарак доранд

Роҳбари Ҷумҳурии Халқии Чин рӯзи 19-уми ноябр баъд аз нишасти сарони кишварҳои узви “OPEC” ва нишасти сеҷониба гуфт, ки сарони Чину Русия ва Амрико дар мавриди сулҳи ҷаҳонӣ дидгоҳои муштарак доранд.
20.11.2026 15:30

Иқтисоди Тоҷикистон дар 9 моҳи соли 2026 8,3 фоиз рушд кардааст

Маҷмуи маҳсулоти дохилии Тоҷикистон дар 9 моҳи соли 2026 ба 136,6 миллиард сомонӣ (муодили тақрибан 14,5 миллиард долар) расидааст. Ин нишондиҳанда нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 8,3 фоиз зиёд мебошад.
20.11.2026 15:23

Дастури Сардори Хадамоти алоқа: "Муроҷиатҳои шаҳрвандонро сари вақт баррасӣ намуда, камбудиҳоро бартараф созед

Сардори Хадамоти алоқаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Исфандиёри Саъдулло бо вазъи кор, сифати хизматрасониҳо ва нақшаҳои рушди ширкатҳои «Вавилон-Мобайл» ва «Вавилон-Т» шинос шуд.
20.11.2026 12:04

Хизматчиёни давлатӣ барои таҳсил дар магистратура ба Ҷопон фиристода мешаванд

Имрӯз, 20-уми ноябр бо мақсади ҷалби бештари довталабон ва интихоби номзадҳои болаёқат аз ҳисоби хизматчиёни давлатӣ барои давраи нави таҳсили солҳои 2027-2029 дар зинаи магистратураи донишгоҳҳои Ҷопон, дар доираи Лоиҳаи пешниҳоди стипендияҳо барои омодасозии кадрҳо (Лоиҳаи JDS) дар Вазорати энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабинӣ гардид.
20.11.2026 09:04

Дар 9 моҳ нақшаи даромади буҷети давлатӣ 114,9 фоиз таъмин гардид

Таҳти раёсати муовини якуми раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Шермуҳаммад Шоҳиён муҳокимаи парламентӣ «Оид ба иҷрои Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Буҷети давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои соли 2026» дар 9 моҳи соли 2026» баргузор гардид.
20.11.2026 09:01

Чаро “идеологияи миллӣ” дар паси таблиғоти “диндору бедин” ранг мебозад?

Тоҷикистони имрӯзӣ, ки тақрибан як аср қабл онро кишвари коммунистӣ мешинохтанд, бар асоси идеологияи коммунистӣ ё ба истилоҳи рӯшанфикрони “нав ба исломрасида”-и тоҷик “кишвари атеистӣ” ба ҳайси як давлату миллат дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ ташкил карда шуд.