20 Ноябр 2026,
ҷумъа, 06:18, Душанбе
24.09.2026 14:19

27 сол барои ба тасвир овардани таърих: қиссаи ҷолиби як тханкаи 618-метраи Тибет

Дар як осорхонаи шаҳри Синини Чин асаре нигаҳдорӣ мешавад, ки дарозии он аз шаш майдони футбол бештар аст. “Панорамаи бузурги фарҳанг ва санъати тибетии Чин” - тханкаи 618-метра таърих, дин, тиб, санъат, ҷуғрофиё ва расму ойинҳои мардуми Тибетро дар як рӯйхати бузурги мусаввар ба ҳам овардааст.

Ин асар натиҷаи кори як рассом нест. Дар офаридани он беш аз 400 рассом, ҳунарманд ва мутахассис аз панҷ минтақаи Чин - Синхай, Тибет, Гансу, Сичуан ва Юннан  иштирок кардаанд. Аз оғози таҳияи идея то анҷоми ҷилди аввал 27 сол гузашт.

Ҳоло ин асар дар Осорхонаи фарҳанги тибетии Синхай дар шаҳри Синин ба намоиш гузошта мешавад.

Аз идея кучак то асари бузург

Муаллифи асосӣ ва роҳбари лоиҳа устоди санъати анъанавии тибетӣ Сзунчжэ Латсзе (宗者拉杰)мебошад.

Тибқи маълумот, Латсзе аз соли 1972 ба ҷамъоварии маводи таърихӣ ва фарҳангӣ шуруъ кардааст. Ӯ мехост таърихи мардуми Тибетро тавассути забони тханка - санъати анъанавии тасвирии тибетӣ ба наслҳои баъдӣ расонад.

Лоиҳа тадриҷан қолаби дигар гирифт. Латсзе аввалин эскизҳои худро худаш таҳия кард ва баъдтар барои иҷрои он гурӯҳи рассомон ва мутахассисонро ҷамъ овард. Соли 1996 кумитаи эҷодии лоиҳа таъсис ёфт. Мутахассисон дар минтақаҳои гуногуни тибетнишин маълумот ҷамъ карданд ва мундариҷаи асар борҳо бозбинӣ шуд.

Дар натиҷа, андозаи пешбинишудаи асар аз 300 метр ба 618 метр расид.

618 метр тасвир

Ҷилди аввали “Панорама” 618 метр дарозӣ ва 2,5 метр паҳноӣ дорад. Масоҳати он беш аз 1 500 метри мураббаъ буда, вазнаш тақрибан 1,5 тонна аст.

Дар он беш аз 700 тасвири тханка ва зиёда аз 183 ҳазор тасвири инсонӣ ҷой гирифтааст. Дар ду канори рӯйхат зиёда аз 3 000 нақши ороишӣ истифода шудааст.

Мавзуъҳои асар низ гуногунанд: таърих ва дин, фарҳанг ва санъат, тиб, астрономия, ҷуғрофия, афсонаҳо ва урфу одатҳои мардумӣ.

Ба ҳамин далел, расонаҳои чинӣ онро “энсиклопедия”-и тасвирии фарҳанги тибетӣ меноманд.

Ранг аз тилло, нуқра ва сангҳои қиматбаҳо

Қисми дигари ҷолиби асар маводи истифодашуда аст.

Тибқи маълумот барои рангубори он аз тилло, нуқра, марворид, марҷон ва ақиқ истифода шудааст. Дар баробари маводи минералӣ, баъзе пигментҳо аз растаниҳо, аз ҷумла заъфарон ва рубарб, омода шудаанд.

Ҳадаф аз истифодаи чунин мавод танҳо ба даст овардани рангҳои дурахшон набуд. Ин пигментҳои табиӣ ҳангоми нигоҳдории мувофиқ метавонанд муддати хеле дароз хусусияти худро нигоҳ доранд.

Рекорди ҷаҳонӣ

Ҷилди аввали асар моҳи сентябри соли 1999 ба анҷом расид. Баъд аз чанд моҳ, моҳи декабри ҳамон сол, он ба “Great World Guinness” ворид шуд ва ҳамчун дарозтарин тханкаи ҷаҳон муаррифӣ гардид.

Аммо барои Латсзе ин анҷоми кор набуд. Соли 2005 ӯ ба таҳияи ҷилди дуюми асар шуруъ кард. Ҷилди дуюм соли 2019 ба анҷом расид, ки 410 метр дарозӣ дорад.  Соли 2025 расонаҳои чинӣ хабар доданд, ки ҷилди дуюм низ дар Осорхонаи фарҳанги тибетии Синхай ҷойгир карда шудааст. Ҳамин тавр, ду ҷилди асар ба ҳам омаданд ва дарозии умумии онҳо ба 1 028 метр расид. Барои офаридани ду ҷилд беш аз 430 рассом иштирок кардаанд.

Журналистони Осиёи Марказӣ дар тамошои он

Ин асар дар маркази таваҷҷуҳи меҳмонони Осиёи Марказӣ низ қарор гирифт.

17-уми сентябри соли 2026 дар Синин барномаи “Ҳамдилона ба сӯйи оянда - 2026: насли Z-и Осиёи Марказӣ ба пойтахти тобистонаи Чин” оғоз шуд. Дар он беш аз 40 ҷавонон ва намояндагони расонаҳои кишварҳои Осиёи Марказӣ иштирок карданд.

Дар доираи барнома меҳмонон аз Осорхонаи фарҳанги тибетии Синхай, Маркази намоишгоҳи шаҳрии Синин, Боғи ҳайвоноти ваҳшии Синин ва Осорхонаи мероси фарҳангии ғайримоддии шаҳр боздид карданд.

Барои иштирокдорон ин боздид ба шиносоии як ҷузъи фарҳанги минтақа имкон дод: фарҳанге, ки дар тханкаи 618-метра бо тасвири таърих, дониш ва зиндагии мардум нақл мешавад.

Таърих дар рӯйхат

“Панорамаи бузурги фарҳанг ва санъати тибетии Чин” имрӯзҳо як экспонати бузурги осорхона аст.Ин асар нишон медиҳад, ки чӣ гуна санъати анъанавӣ метавонад барои ҳифзи хотираи фарҳангӣ истифода шавад. Барои эҷоди ҷилди аввал 27 сол лозим шуд: баъд аз он кори Латсзе идома ёфт ва лоиҳа ба як маҷмуаи беш аз яккилометра табдил ёфт.

Ҳангоми нигоҳ кардан ба ин асар шояд аввал миқёси он ба назар расад: 618 метр дар як ҷилд ва 1028 метр дар ду ҷилд.

Аммо ин рақамҳо бо як идеяи ҷолиб таърихро нишон медиҳад: идеяи ба тасвир овардани фарҳанг барои он ки наслҳои баъдӣ онро да баробари хондан, бубинанду ҳаловат баранд.

Dialog.tj

Хатти хабарҳо

19.11.2026 17:28

Дидори таърихии Трамп, Ҷинпин, Путин ва саволҳои беҷавоб дар бораи Украина

Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Чин ва Русия дар аввалин нишасти сеҷонибаи “таърихии” худ дар шаҳри Шенҷени Чин масъалаҳои вобаста ба ҷанги Украина, назорати силоҳи атомӣ, амнияти байналмилалӣ ва таъмини бозорҳои ҷаҳонӣ бо захираҳои энергетикиро баррасӣ карданд.
19.11.2026 15:05

Тоҷикистон ташаббуси лоиҳаҳои муштарак барои ҳифзи кӯҳҳо ва чарогоҳҳоро пешниҳод кард

Тоҷикистон бо Қирғизистон ва Ӯзбекистон мехоҳад барои барқарор намудани чарогоҳҳои харобшуда ва ҳифзи экосистемаҳои кӯҳӣ барномаҳои муштарак таҳия кунад. Дар ин барнома таваҷҷуҳи асосӣ ба водии Фарғона ва минтақаҳои кӯҳии атрофи он равона хоҳад шуд.
19.11.2026 15:00

Як сокини маҳаллӣ дар Ӯзбекистон ба гумони додани таълимоти динӣ ба 7 кӯдаки тоҷик боздошт шудааст

Дар вилояти Намангони Ӯзбекистон як сокини маҳаллӣ бо гумони ташкил намудани таълими ғайриқонунии динӣ барои 12 нафар боздошт шудааст. Ҳафт нафари ин кӯдакон аз кишвари Тоҷикистон будаанд. Ин сокини маҳаллӣ барои таълим аз ҳар як кӯдак 100 доллар маблағ мегирифтааст.
19.11.2026 14:54

Вазири қазоқ: Фаъолияти гурӯҳҳои террористӣ дар Афғонистон ва густариши ақидаҳои ифротӣ амнияти Осиёи Марказиро таҳдид мекунанд

Қазоқистон аз ҷомеаи байналмилалӣ хост, ки барои муқобила бо хатарҳои амниятии вобаста ба Афғонистон муттаҳидона чораандешӣ кунанд.
19.11.2026 13:19

СММ: террористон дар Афғонистон ба силоҳҳои тактикӣ дастрасӣ пайдо кардаанд

Гурӯҳҳои террористии фаъол дар хоки Афғонистон ба таҷҳизоти муосири тактикӣ, аз ҷумла паҳбодҳо дастрасӣ пайдо кардаанд. Дар ин бора Александр Зуев, муовини дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид оид ба мубориза бо терроризм хабар додааст.
19.11.2026 13:11

Трамп: “Амрико барои поён додан ба ҷанг бо Эрон ба кумаки Русия Ва Чин ниёз надорад”

Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар остонаи нишасти сеҷониба гуфт, ки кишвараш барои поён додан ба ҷанг бо Эрон ба кумаки Русия ниёз надорад ва мақсади дарёфти кумак аз Маскаву Пекинро ҳам надорад.
19.11.2026 13:03

Дар баданаш пинҳон карда буд. Мусодираи зиёда аз 3,5 кило маснуоти тиллоӣ дар Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе

Аз ҷониби кормандони Раёсати ташкили мубориза бар зидди ҳуқуқвайронкуниҳои гумрукӣ дар ҳудуди Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе шаҳрванд Юлдашева Рафоат Ҳусаиновна, соли таваллудаш 27-уми сентябри соли 1976, сокини шаҳри Душанбе, бо гумони интиқоли ғайриқонунии маснуоти тиллоӣ аз хориҷи кишвар боздошт карда шуд.
19.11.2026 13:02

Вазорати саноат барои бошандагони мактаб-интернати Ҳисор зиёфат дод

Вазорати саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон ба муносибати Рӯзи Президенти мамлакат дар Мактаб-интернати низомаш махсуси шаҳри Ҳисор барои 270 нафар зиёфати идона ташкил карда шуд.
19.11.2026 10:37

Намояндаи Путин: Аврупо ба сӯи фурӯпошӣ ва бесарусомонӣ меравад

Намояндаи хоси Президенти Федератсияи Русия Владимир Путин дар умури сармоягузорӣ ва иқтисод Кирилл Дмитриев гуфт, афзоиши буҳрони муҳоҷиратӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ метавонад Аврупоро ба хатари фурӯпошӣ ва бесарусмонии иқтисодиву иҷтимоӣ рӯбарӯ кунад.
19.11.2026 10:30

Русия ба озмоишгоҳи мактабҳои Тоҷикистон таҷҳизоти рақамӣ медиҳад

Федератсияи Русия барои мактабҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷумҳурии Қирғизистон ва Муғулистон 42 маҷмуи озмоишгоҳҳои рақамиро дар соҳаҳои физика, биология, химия ва информатика мефиристад. Ин таҷҳизот барои гузарондани машғулиятҳои амалӣ дар муассисаҳои таълимӣ пешбинӣ шудааст.
19.11.2026 10:23

Қазоқистон аккаунтҳои кӯдакони то 16 - соларо дар шабакаҳои иҷтимоӣ манъ мекунад

Ҷумҳурии Қазоқистон тасмим гирифтааст, ки истифодаи аккаунтҳои шабакаҳои иҷтимоиро барои кӯдакони синнашон то 16 -сола манъ кунад. Бар асоси ин пешниҳод, аккаунтҳое, ки ба ин талабот посухгӯ нестанд, аз ҷумла онҳое ки қаблан сохта шудаанд, баста мешаванд.