Дипломате, ки солҳои душвори раванди сулҳи тоҷикон ва баъдан муносибатҳои Душанбею Маскавро аз наздик пайгирӣ мекард, дар синни 76-солагӣ даргузашт. Ӯ Тоҷикистонро кишваре медонист, ки бо Русия манфиатҳои наздики сиёсӣ ва амниятӣ дорад.

Максим Пешков, сафири собиқи Русия дар Тоҷикистон ва яке аз дипломатҳои шинохтаи ин кишвар дар умури Осиёи Марказӣ, 22-уми августи соли 2026 даргузашт. Вазорати корҳои хориҷии Русия рӯзи 23-уми август хабар дод, ки ӯ дар арафаи 77-солагиаш аз олам гузаштааст.

Максим Пешков аз соли 2000-ум то 2005 сафири фавқулода ва мухтори Русия дар Тоҷикистон буд. Пеш аз ин ҳам ӯ бо Тоҷикистон робитаи мустақим дошт. Соли 1996 роҳбари миссияи Русия оид ба мусоидат ба танзими низоъи байни тоҷикон буд ва дар раванди музокироте, ки дар ниҳоят ба имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон дар соли 1997 анҷомид, иштирок кард.

Дар китоби «Дипломатияи Тоҷикистон: дирӯз ва имрӯз»-и Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон низ номи Пешков ҳамчун сафири Русия дар Душанбе сабт шудааст. Ӯ 8-уми июни соли 2000-ум ба ин мақом таъин шуда, 30-уми июни ҳамон сол эътимодномаашро ба Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон супурда буд. Фаъолияти сафириаш то 23-уми майи соли 2005 идома кард.

«Тоҷикистон бароям мисли хонаам аст»

Муносибати Максим Пешков ба Тоҷикистон баъд аз анҷоми фаъолияти сафириаш низ тағйир наёфт. Соли 2010, вақте ӯ дигар сафир набуд ва вазифаи директори Департаменти сеюми кишварҳои ИДМ-и Вазорати корҳои хориҷии Русияро ба уҳда дошт, дар Душанбе дар як нишасти байналмилалӣ иштирок кард.

Ба навиштаи расонаҳо, Максим Пешков дар он замон гуфт, ки худро дар Тоҷикистон «мисли дар хонаи худ» эҳсос мекунад. Вақте аз ӯ пурсиданд, ки оё дар муносибатҳои Тоҷикистону Русия «гармшавӣ» ба вуҷуд омадааст, ӯ посух дода буд: «Не, ин дуруст нест. Зеро сардшавие умуман вуҷуд надошт».

Ин суханони Максим Пешков дар замоне садо дода буданд, ки муносибатҳои Душанбе ва Маскав масъалаҳои гуногун, аз ҷумла муҳоҷирати меҳнатӣ, ҳамкории низомӣ ва марзӣ, иқтисод ва ҳузури пойгоҳи низомии Русия дар Тоҷикистонро дар бар мегирифт.

«Русия ва Тоҷикистон ба якдигар ниёз доранд»

Максим Пешков дар давраи сафириаш борҳо аз аҳамияти муносибатҳои Тоҷикистону Русия гуфта буд. Дар як мусоҳиба ӯ муносибатҳои ду кишварро бо ибораи кӯтоҳ чунин тавсиф кардааст: «Русия ва Тоҷикистон ба якдигар ниёз доранд».

Ба гуфтаи ӯ, баъд аз анҷоми Ҷанги шаҳрвандӣ ва имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар соли 1997 дар Тоҷикистон равандҳои субот тадриҷан қувват гирифтанд. Максим Пешков, ки худ дар раванди музокироти сулҳи тоҷикон иштирок карда буд, дар бораи тағйироти баъдиҷангӣ гуфта буд, ки чанд сол пеш аз ин сокинони Душанбе ҳатто аз сафар ба минтақаи истироҳатии дараи Варзоб метарсиданд.

Барои дипломате, ки солҳои ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистонро аз наздик дида буд, ин тағйирот яке аз муҳимтарин натиҷаҳои раванди сулҳ ба ҳисоб мерафт.

«Плюсов гораздо больше»

Максим Пешков муносибатҳои Русия ва Тоҷикистонро танҳо ба масъалаҳои амниятӣ маҳдуд намедонист. Соли 2003 ӯ дар бораи вазъи муносибатҳои ду кишвар гуфта буд, ки «плюсов гораздо больше» — «ҷиҳатҳои мусбат хеле бештар ҳастанд».

Ба гуфтаи ӯ, ҳамкории сиёсӣ ва ҳарбӣ-техникӣ дар сатҳи қаноатбахш қарор дошт, аммо имкониятҳои ҳамкории иқтисодӣ, гуманитарӣ ва фарҳангӣ ҳанӯз пурра истифода нашуда буданд. Ин баёнгари яке аз мавқеъҳои асосии Максим Пешков буд: муносибатҳои ду кишварро бояд на танҳо аз дидгоҳи амният, балки аз нигоҳи иқтисод, фарҳанг, маориф ва дигар соҳаҳо низ густариш дод.

Амният ва марзи Тоҷикистон бо Афғонистон

Дар солҳои сафирии Максим Пешков масъалаи амнияти марзи Тоҷикистон бо Афғонистон яке аз мавзуъҳои муҳимми муносибатҳои Душанбе ва Маскав буд. Ӯ дар бораи ҳузури низомии Русия дар Тоҷикистон гуфта буд: «Неруҳои мо дар Тоҷикистон то замоне хоҳанд буд, ки вазъият талаб кунад ва роҳбарияти Русияву Тоҷикистон ба он розӣ бошанд».

Он солҳо Тоҷикистон ҳамчун яке аз кишварҳои калидии минтақа дар муқобили таҳдидҳои аз Афғонистон омадаро мавриди таваҷҷуҳи Русия қарор дошт. Пойгоҳи низомии 201-и Русия ва ҳамкории марзбонӣ аз масъалаҳои асосии музокироти ду кишвар буданд. Максим Пешков, инчунин, дар соли 2010 дар Душанбе дар бораи идомаи ҳамкории хадамоти марзбонии Тоҷикистону Русия суҳбат карда буд. Расонаҳо он замон хабар дода буд, ки байни хадамоти марзбонии ду кишвар гурӯҳи корӣ барои баррасии ҳамкории минбаъда таъсис ёфтааст.

Дипломате, ки бо Тоҷикистон пайванди тӯлонӣ дошт

Максим Пешков фаъолияти дипломатии худро соли 1972 оғоз карда, солҳои зиёд дар Эрон ва Афғонистон кор кардааст. Ӯ забони форсиро дар Донишкадаи давлатии муносибатҳои байналмилалии Маскав, аз худ карда буд.

Вазорати корҳои хориҷии Русия дар хабари маргаш ӯро дипломате номид, ки дар таҳия ва татбиқи сиёсати хориҷии Русия дар самти рушди муносибатҳо бо кишварҳои Осиёи Ҷанубӣ ва Марказӣ саҳми назаррас гузоштааст. Пас аз анҷоми сафириаш дар Тоҷикистон, Максим Пешков солҳои 2005–2012 Департаменти сеюми кишварҳои ИДМ-и Вазорати корҳои хориҷии Русияро роҳбарӣ кард. Баъдан, аз соли 2012 то 2017 сафири Русия дар Ирландия буд. Ӯ бо “Ордени Дӯстӣ”, медали ордени «Барои хизматҳо дар назди Ватан» дараҷаи II ва унвони «Корманди фахрии Вазорати корҳои хориҷии Русия» қадрдонӣ шудааст.

Дар изҳороти Вазорати корҳои хориҷии Русия гуфта мешавад, ки Максим Пешков бо «касбияти баланд, масъулиятшиносӣ, поквиҷдонӣ ва принсипнокиаш» аз дигарон фарқ мекард.

Дар Тоҷикистон бошад, номи ӯ бештар бо ду марҳилаи муҳим дар муносибатҳои ду кишвар пайванд дорад: иштирок дар раванди сулҳи тоҷикон дар солҳои 1990 ва роҳбарии сафорати Русия дар Душанбе дар солҳои аввали баъдиҷангӣ. Даргузашти Пешков дар ҳоле рух медиҳад, ки муносибатҳои Тоҷикистону Русия баъд аз беш аз се даҳсолаи барқарории равобити дипломатӣ ҳамчунон яке аз самтҳои муҳимми сиёсати хориҷии Душанбе ва Маскав боқӣ мондааст.

Dialog.tj