Пас аз ақибнишинии Арабистони Саудӣ ва чандин кишварҳои арабӣ аз “Созишномаи иброҳимӣ” ҳукумати Доналд Трамп талошҳоеро барои ҷалби кишварҳои Осиёи Марказӣ ба ин созишнома оғоз намудааст.

Ҳукумати Доналд Трамп мехоҳад дубора сенарияи “Созишномаи иброҳимӣ”-ро ба майдон оварда, бо ҳамроҳ кардани кишварҳои Осиёи Марказӣ ба он, доираи имзокунандагони онро васеъ кунад.

Рӯзномаҳои исроилӣ хабар доданд, ки Ҳукумати Амрико ҷиддан ва пайгирона имкони ҷалби кишварҳои Осиёи Марказӣ ба ин лоиҳаи геополитикиро баррасӣ мекунад ва мехоҳад “робитаҳои Исроил” бо кишварҳои Осиёи Марказӣ амиқтар шавад.

Дар нигоҳи аввал ин фурсат ва имконоти ҷолиб аст, зеро тиҷорат, сармоягузорӣ, ҳамкориҳои низомӣ, дастрасӣ ба технологияҳои исроилӣ барои манфиатҳои стратегии кишварҳои Осиёи Марказӣ боаҳамият менамояд. Вале дар пушти ин бозӣ “доми рамзӣ”-и Вашингтон ва Тел-Авив нуҳуфтааст, ки бо ин роҳ мехоҳанд ин кишварҳо бо канор гузоштани принсипҳои худ таслим шаванд.

Ин созишнома фақат як паймони дипломатӣ нест. Ин абзоре барои муҳосираи Фаластин, ба расмият шинохтани ишғолгарии Исроил ва сохтани иттиҳоди кишварҳоест, ки розӣ мешаванд, дар баробари ҷиноятҳои Исроил сукут ихтиёр кунанд. Аморати Муттаҳидаи Арабӣ, Баҳрайн, Марокаш, Судон, аз ҷумлаи кишварҳое мебошанд, ки ба ивази ба даст овардани имтиёзҳои сиёсиву иқтисодӣ созишномаро ба имзо расониданд. Ҳоло ҳукумати Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар ҷустуҷӯи аъзои нав барои Созишномаи иброҳимӣ аст ва кишварҳои Осиёи Марказӣ ҳадафи асосии ҳукумати Доналд Трамп мебошанд.

Чаро  ин лоиҳа хатарнок аст?

Аввалан, Исроил фақат “шарик” нест. Ин кишвари саҳюнистӣ аст, ки бар асосии поксозии қавмӣ, ишғол ва табъизи системавӣ бунёд шудааст. Наздик шудан ба он фақат як иқдоми дипломатӣ нест. Ин як интихоби ахлоқӣ мебошад. Барои кишварҳое бо аксарияти мусалмон, ки фоҷеаи Ғазза як ормони имониву эътиқодист, чунин интихоб метавонад боиси норизоятии дохилӣ шавад.

Дар айни ҳол, қариб аксари кишварҳои Осиёи Марказӣ ба таъсиси кишвари Фаластин ва ба расмият шинохтани он таъкид мекунанд. Онҳо роҳи ҳалли мушкилоти Исроил ва Фаластинро дар ташкил шудани ду кишвар мебинанд. Сафорати Фаластин дар баъзе аз кишварҳои Осиёи Марказӣ фаъол аст ва ин баёнгари он аст, ки дар сиёсати хориҷии кишварҳои Осиёи Марказӣ Фаластин аҳамияти вижа дорад.

Сониян, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико “пешниҳоди имкониятҳо”-ро ваъда медиҳад, вале дар иваз вафодорӣ мехоҳад. Имзои “Созишномаи иброҳимӣ” на фақат як созишномаи иқтисодӣ аст, балки қасами сиёсӣ ба манфиати геополитикии Амрико. Яъне, пуштибонӣ аз Исроил дар Созмони Милали Муттаҳид ва созмонҳои байналмилалӣ, чашмпӯшӣ аз ҷиноятҳои Исроил бар зидди фаластиниён, боз намудани роҳ барои ҳузури сохторҳои низомӣ ва ҷосусӣ дар ин кишварҳо ва ҳамаи ин бо баҳона ва ваъдаи “амният” ва “пешрафт”.

Савум, нуфузи Исроил ин фақат иқтисоду технологист. Он, балки ғояи идеологии сеонистист, расонаҳоро назорат мекунад, ба низоми таълим ва ҳатто ба муассисаҳои динӣ роҳ меёбад. Ин чизҳо дар кишварҳои дигар низ дида шудаанд. Имрӯз “лоиҳаҳои муштарак” ва фардо ҷорӣ шудани маҳдудият дар озодии сухан ва интиқод аз Исроил.

Осиёи Марказӣ: хомӯшӣ ва садоҳои паст ба гӯш мерасад

То ба имрӯз фақат Вазорати корҳои хориҷии Ӯзбекистон изҳор дошт, ки аз Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар ин замина пешниҳод нагирифтааст. Дигар кишварҳо хомӯш мебошанд. Вале ин хомӯшӣ маънои рад карданро надорад. Ин интизор мондан аст. Ва ин хомӯшӣ метавонад хатарофарин бошад.

Таърих нишон медиҳад: вақте неруҳои хориҷӣ ба “ёрии хайр” меоянд, онҳоро фақат манфиатҳои худ роҳбарӣ мекунад. Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ба Осиёи Марказии қавӣ ва мустақил манфиатдор нест. Он ба шарикони вобаста ниёз дорад, ки дар бозии геополитикии он бар зидди Русия, Чин ва ҷаҳони Ислом нақш иҷро кунанд.

Хулоса: ҳувияти худро ҳифз кунед

Кишварҳои Осиёи Марказӣ бояд бо эҳтиёт амал кунанд. Технология набояд бо баҳои ахлоқ харида шавад. Пешрафт набояд бо хиёнат ба бародарон дар имкон ва сарнавишт амалӣ гардад.

Ҳимоят аз Фаластин сиёсати рӯз нест. Ин қарзи инсонӣ аст. Ва имзои созиш бо режими сеонистӣ, на қадаме ба пеш, балки қадаме ба сӯйи вобастагӣ ба Амрико аст. Оё Русия инро қабул хоҳад кард?

Dialog.tj