Дунягозел Гулманова, раиси Маҷлиси Туркманистон гуфт, ки афзоиши ҳамкориҳои минтақавӣ ва густариши робитаҳо бо шарикони байналмилалӣ мавқеи Осиёи Марказиро дар иқтисоди ҷаҳон тақвият мебахшад. Дунягозел Гулманова ин нуктаро рӯзи 29-уми октябр дар ҷараёни Форуми чоруми байнипарлумонии кишварҳои Осиёи Марказӣ дар шаҳри Душанбе баён кардааст.

Ба гузориши расонаҳо Дунягозел Гулманова таъкид намуда, ки мавқеи афзояндаи минтақа барои густариши ҳамкориҳои бисёрҷониба ва таҳкими субот имкониятҳои нав фароҳам меоварад.

Ба таъкиди ӯ, сиёсати Туркманистон ба ҳифзи сулҳ, роҳандозии муколама миёни кишварҳо ва тақвияти эътимоди мутақобила равона шудааст. Ин ҳадафҳо дар густариши робитаҳои кишварҳои минтақа бо шарикони байналмилалӣ низ инъикос меёбад.

Бояд гуфт, ки дар солҳои охир кишварҳои Осиёи Марказӣ талош доранд, ҳамкориҳри худро бо қудратҳои бузурги ҷаҳонӣ ва созмонҳои байналмилалӣ густариш диҳанд. Аз ҷумла, моҳи ноябри соли 2025 роҳбарони панҷ кишвари минтақа дар Вашингтон бо президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико Доналд Трамп дар чорчӯби нишасти С5+1 мулоқот намуданд.

Моҳи апрели соли 2025 дар Самарқанд нахустин нишасти Иттиҳоди Аврупо ва Осиёи Марказӣ баргузор шуда, ҷонибҳо сатҳи муносибатҳои худро то шарикии стратегӣ боло бурданд. Дар ин нишаст Иттиҳоди Аврупо аз бастаи сармоягузории 12 миллиард евроӣ дар чорчӯби барномаи “Global Gateway” хабар дод.

Ҳамчунин, моҳи декабри соли 2025 дар Токио нахустин нишасти роҳбарони Ҷопон ва панҷ кишвари Осиёи Марказӣ баргузор шуд. Дар моҳи сентябри соли 2026 низ дар Сеул нахустин нишасти Кореяи Ҷанубӣ ва кишварҳои Осиёи Марказӣ доир гардид, ки дар он ҳамкориҳои саноатӣ, захираҳои муҳимми маъданӣ ва занҷираҳои таъминот баррасӣ шуданд.

Густариши робитаҳои байналмилалӣ бо афзоиши тиҷорати хориҷии минтақа ҳамроҳ шудааст. Тибқи маълумоти Вазорати тиҷорати Чин, гардиши мол миёни ин кишвар ва панҷ давлати Осиёи Марказӣ дар соли 2025 ба 106,3 миллиард доллар расидааст. Ин нишондиҳанда нисбат ба соли қаблӣ 12 дарсад зиёд буда, бори аввал аз 100 миллиард доллар гузаштааст. Чин дар соли гузашта бузургтарин шарики тиҷоратии минтақа шудааст.

Нақлиёт ва долонҳои тиҷоратӣ

Дар гузориши расонаҳо ҳамчунин, ба аҳамияти афзояндаи долони миёнаи нақлиётӣ ишора шудааст. Ин масир Чин ва Осиёи Марказиро тавассути Баҳри Каспий, Қафқози Ҷанубӣ ва Туркия бо бозорҳои Аврупо мепайвандад.

Ба иттилои Комиссияи иқтисодии Созмони Милали Муттаҳид барои Аврупо, ҳаҷми интиқоли бор тавассути масири Транскаспий дар соли 2025 нисбат ба соли қаблӣ 62 дарсад афзуда, ба 4,5 миллион тонна расидааст. Дар ҳашт моҳи аввали соли 2026 низ ҳаҷми интиқоли бор аз се миллион тонна гузаштааст.

Афзоиши боркашонӣ таваҷҷуҳи сармоягузоронро ба инфрасохтори роҳи оҳан, бандарҳо ва марказҳои логистикӣ бештар кардааст. Бонки ҷаҳонӣ бар ин назар аст, ки то соли 2040 барои рушди инфрасохтори асосии долони миёна ҳадди ақал 25 миллиард доллар ва барои марказҳои логистикӣ ва дигар иншооти ёрирасон тақрибан 30 миллиард доллари дигар зарур мешавад.

Озарбойҷон низ дар рушди ин масир ва ҳамкориҳои минтақавӣ нақши бештар пайдо мекунад. Ин кишвар дар нишасти машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ дар Туркманистон моҳи октябри соли 2026 ҳамчун узви комилҳуқуқ иштирок кардааст. Ин раванд метавонад ҳамоҳангии сиёсӣ ва иқтисодии Осиёи Марказӣ ва Қафқози Ҷанубиро, бахусус дар бахшҳои нақлиёт, энергетика ва тиҷорат, густариш диҳад.

Захираҳои энергетикӣ низ аз омилҳои муҳимми мавқеи иқтисодии минтақа ба шумор мераванд. Қазоқистон яке аз содиркунандагони бузурги нафт, Туркманистон таъминкунандаи муҳимми гази табиӣ ба Чин ва Ӯзбекистон содиркунандаи уран мебошад. Иттиҳоди Аврупо низ барои гуногунсозии манбаъҳои таъминоти энергетикӣ ва рушди энергияи барқароршаванда ҳамкориҳояшро бо кишварҳои минтақа густариш медиҳад.

Ба назари коршиносон, изҳороти раиси Маҷлиси Туркманистон дар бораи аҳамияти геополитикӣ ва иқтисодии Осиёи Марказӣ дар пасманзари афзоиши робитаҳои байналмилалӣ, рушди тиҷорат ва тақвияти нақши минтақа дар долонҳои нақлиётии байни Осиё ва Аврупо садо додааст.

Dialog.tj