Шуморе аз духтарон ва занон дар Афғонистон, ба‌вижа дар Кобул ва Ҳирот, аз ташдиди фишорҳои муҳтасибони (намояндагони)­ Амр ба маъруф ва наҳй аз мункари Толибон (гурӯҳи террористӣ) башиддат изҳори нигаронӣ мекунанд. Онҳо мегӯянд, ки дар хиёбонҳо ва кӯчаҳо ба ‌таври пайваста мавриди озору азияти ин муҳтасибон қарор мегиранд ва ҳамвора бо таҳдид ва ҳушдор мувоҷеҳ ҳастанд. Ба гуфтаи онҳо, ин афроди Толибон ба занон ва духтарон ҳушдор медиҳанд, ки дар сурати сарпечӣ аз дастурҳояшон, ба қароргоҳҳои Толибон бурда ва шиканҷа хоҳанд шуд. Занон ва духтарон таъкид мекунанд, ки бо вуҷуди таҳдидҳои фақр ва тангдастӣ, тарс аз Амр ба маъруф ва наҳй аз мункари Толибон боис шудааст, ки берун рафтан аз хона барояшон ваҳшатнок бошад.

Занон ва духтарон дар Афғонистон аз идомаи ташдиди саркӯбҳои Толибон, ба ‌вижа рафтори муҳтасибони ин гурӯҳ, ба сутуҳ омадаанд. Онҳо мегӯянд, ки муҳтасибони Толибон ҳатто дар кӯчаҳо онҳоро таъқиб, тавҳин ва таҳқир мекунанд ва ҳар рӯз мавриди озору азият қарор мегиранд. Ин занон ва духтарон таъкид мекунанд, ки рафтори Толибон нисбат ба онҳо мисдоқи комили апартеиди ҷинсиятӣ аст ва ин гурӯҳ мекӯшанд занонро ба‌ таври комил ҳатто аз берун рафтан барои рафъи ниёзҳои аввалии худ маҳрум кунанд.

Ситойиш (мустаор), яке аз духтарон дар Кобул, мегӯяд ҳар бор, ки барои харид аз хона берун мешавад, дар кӯчаи назди хонаашон бо муҳтасибони Толибон рӯ ба рӯ мешавад. Ӯ қисса мекунад: “Басёре аз онҳоро, ки одам мебинад, эҳсос мекунад дар асри санг зиндагӣ мекунем. Рафторашон он‌қадар зишт аст, ки аслан занонро инсон ҳисоб намекунанд. Ҳар рӯз бо тавсияҳо ва таҳдидҳое монанди ин ‌ки чодаратро пеш каш, ҳиҷобатро дуруст кун, ин чӣ либосе аст пӯшидаӣ, ҳавза (манзур қароргоҳи Толибон) мебарамат ва он‌ҷо он ‌қадар лат бихӯрӣ, ки сари ақл биёӣ ва дигар бо ҳиҷоб берун шавӣ, мувоҷеҳ ҳастем. Ҳатто агар пӯшиши дуруст дошта бошӣ ва либосат то банди по ҳам бошад, боз ҳам туро як‌бор бозмедоранд”.

Ин бону меафзояд: “Имрӯз аз самти як ширинифурӯшӣ дар Пули Сурх ба‌ сӯйи мошин дар ҳоли ҳаракат будам, ки яке аз ҳамин поча‌гирҳо (муҳтасибони Толибон) сари роҳамро гирифт ва гуфт чодаратро пеш каш. Ман чодарамро пеш накашидам ва аз роҳ гузаштам. Аз пушти сарам омад ва гуфт ҳавза  мебарамат. Ман гуфтам чодарамро пеш намекунам, на ту ва на падарат ҳам наметавонад маро бибарад, Ислом ба зӯр нест. Савори мошин шудам. Омад сару садо роҳ андохт, ки поён шав ё ба зӯр мебарамат. Ман муқовимат кардам ва аз ҷоям такон нахӯрдам. Билохира рафт. Аз он ба баъд, ҳар Толиберо, ки медидам, аз канораш мегузаштам ва туф меандохтам”.

Ин занон ва духтарон ҳамчунин, таъкид мекунанд, ки мардуми Афғонистон, бавижа мардон, дар баробари ҳар гуна зулме, ки аз сӯйи Толибон сурат мегирад, сукут ихтиёр карда ва назорагар ҳастанд. Ба гуфтаи онҳо, мардон ҳар рӯз озору азияти занон ва духтарон тавассути Толибонро бо чашми худ мушоҳида мекунанд, аммо дар баробари он вокунише нишон намедиҳанд. Ин занон меафзоянд, ки каромати инсонияшон ҳар рӯз дар ҷодаҳо ва кӯчаҳои Кобул лагадмол мешавад. Ба гуфтаи онҳо, он‌чи ин рӯзҳо дар Афғонистон мегузарад, нақзи ошкори ҳуқуқи башар аст ва бояд дар баробари он истодагӣ кард ва бо мустанадсозӣ, ифшогарӣ, пайгирии ҳуқуқӣ ва аъмоли фишорҳои дохилӣ ва байналмилалӣ, барои барқарории адолат иқдом намуд.

Яке аз духтарон дар Кобул, ки намехоҳад номаш дар гузориш зикр шавад, мегӯяд: “Агар Ислом ҳамон бошад, ки Толибон онро ба намоиш мегузоранд, ман аз он безорам”. Ӯ ҳамчунин, таъкид мекунад, ки муҳтасибони Толибон “ҳатто дар мавриди айнак ҳам сари кор мегиранд. Як рӯз маро ба ‌хотири айнак мутаваққиф карданд ва гуфтанд дигар айнак нагузорам, чун ҷалби таваҷҷуҳ мекардаам”.

Самира (мустаор), яке аз дигар духтарон дар Кобул мегӯяд, ки озору азияти занон тавассути муҳтасибони Толибон ба амри рӯзмарра табдил шудааст ва зане ё духтаре дар ин шаҳр нест, ки ҳар рӯз мавриди иҳонат ва таҳқири каломии ин гурӯҳ қарор нагирад. Ӯ меафзояд: “Аз хона, ки берун меравем, муҳтасибони Толибон мерасанд ва мегӯянд чодаратро бипӯш, ҳиҷобат дуруст нест, духтарҳои беҳаё дар хона бимонед. Як рӯз барои зодрӯзам торт гирифта будем ва дар дастам буд, муҳтасибон моро доштанд ва гуфтанд ба ‌ҷои ҷашни зодрӯз, истеъдодатонро бештар кунед: дар ҳоле ки ҳама роҳҳо ба‌ рӯи духтарон баста шудааст”. Ӯ таъкид мекунад, ки дар сурати сарпечӣ аз авомири муҳтасибони Толибон, онҳо занон ва духтаронро боздошт мекунанд ва ба ҳеч ниҳод ё аъзои дигари Толибон посухгӯ нестанд ва ихтиёроти густардае доранд.

Дар ҳамин ҳол, бошандагони Ҳирот низ аз ташдиди бархӯрдҳои хашини муҳтасибони Амр ба маъруф ва наҳй аз мункари Толибон изҳори нигаронӣ мекунанд. Онҳо мегӯянд, ки муҳтасибони Толибон ҳар рӯз бештар аз пеш дар сари чорроҳиҳо меистанд, занон ва духтаронро зери назар мегиранд ва монеи ронандагии занон мешаванд.

Яке аз бошандагони Ҳирот мегӯяд: “Дар чанд рӯзи гузашта, бархе аз хонумҳои ронандаро доштанд ва аз онҳо хостанд бо маҳрами худ тамос бигиранд. Ба яке аз хонумҳо гуфтанд маҳрамат куҷост? Вақте бародараш омад, гуфтанд, зан набояд ронандагӣ кунад”.

Ин бошандаи Ҳирот меафзояд: “Дар чанд мавриде, Амр ба маъруф ва наҳй аз мункари Толибон хонумҳое, ки мошин доштандро таҳдид карданд. Яке аз хонумҳо мегуфт ба ӯ гуфтаанд, бояд аз мошин пиёда шавад, вагарна “бо тӯфанг ба сарат мезанам”. Дар мавриди дигаре ҳам хонумҳоро бо тавҳин ва таҳқир аз таксӣ берун карданд. Аз сӯи дигар, ронандаҳои таксӣ низ ба‌ хотири набуди мусофир бо мушкилоти иқтисодӣ рӯ ба рӯ шудаанд”.

Ин дар ҳолест, ки фаъолони ҳуқуқи башар ва занони муътариз дар Афғонистон, бо оғози гуфтугӯҳои муқаддамотӣ барои тадвини конвенсияи байналмилалии “ҷиноят алайҳи башарият”, таъкид кардаанд, ки замони ба расмият шинохтани апартеиди ҷинсиятӣ дар Афғонистон фаро расида ва Толибон бо аъмоли мамнуъиятҳои густарда мубтанӣ бар ҷинсият, муртакиби ҷиноят алайҳи башарият шудаанд.

Амин Кова,

Бознашр аз "8-и субҳ"