Натиҷаи пажӯҳиши маркази "UnHerd", ки собит мекунад, шабакаи ҷаҳонии BBC барои фаъолият дар Афғонистон ба гурӯҳи террористии Толибон маблағ медиҳад ва аз нашри хабарҳои интиқодӣ бар зидди онҳо худдорӣ мекунад, хабарсоз шудааст.

Маркази таҳқиқоти "UnHerd", ки дар Британияи Кабир қарор дорад, дар як пажӯҳиши фарогир мушаххас намудааст, ки BBC дар Афғонистон барои таъмини амният ва касби иҷозат барои фаъолиятҳои расонаӣ ба маъмурони амниятии Толибон пул пардохт мекунад. Бар асоси ёфтаҳои ин марказ, Толибон аз нашри хабар ва гузоришҳое, ки ба завқи Толибон хӯш намеояд, худдорӣ мекунанд.

Алӣ Ҳамадонӣ ва Дэвид Раз, муаллифони таҳқиқот мегӯянд, ки Толибон аз замони бозгашт ба қудрат дар соли 2021 иҷрои ҳукми эъдом дар миёни мардумро аз сар гирифтаанд ва бо таҳким додани “апартеиди ҷинсиятӣ” нисбат ба занон дар Афғонистон фазои бастаро дар ҷомеа ҳоким кардаанд. Онҳо мегӯянд, ки маҳдудиятҳои эҷодкардаи Толибон озодии баёнро аз байн бурдааст. Дар таҳқиқоти зикршуда, ишора мешавад, ки Толибон расонаҳоро сензура мекунанд, фаъолияти радиоҳоро масдуд менамоянд, аммо дар ин миён BBC ба нашри барнома ва фаъолиятҳои худ дар зери сояи Толибон идома медиҳад.

Дар таҳқиқот зикр мешавад, ки BBC аз нашри хабарҳое, ки эҳтимолан боиси ранҷиши Толибон мешавад, худдорӣ мекунад ва ҳатто кормандони худро дар ин самт таҳти фишор қарор медиҳад.

Ҳамкории Би-Би-Сӣ бо Толибон

Тибқи ёфтаҳои "UnHerd" гурӯҳи террористии Толибон фаъолияти расонаҳои зиёдеро, аз ҷумла “Садои Амрико” ва “Радиои Аврупои озод” (Радиои озодӣ) –ро дар Афғонистон манъ кардааст. Ин дар ҳолест, ки BBC бидуни монеа фаъол аст. Гурӯҳи Толибон расонаҳои “Садои Амрико” ва “Радиои Озодӣ” –ро рақибони BBC ном бурдаанд.

Дар таҳқиқоти суратгирифта ба дидори Ҷэкие Мартинез, роҳбари Дафтари BBC дар Осиёи Ҷанубӣ бо Сироҷиддин Ҳаққонӣ, вазири корҳои дохилии Толибон ишора шудааст. Муаллифони таҳқиқот мегӯянд, ки ин дидор ба равобит ва фаъолияти хабарии BBC дар Афғонистон таъсир гузошта аст. Собит шудааст, ки Ҷекие Мартинез дар соли 2022 ба Кобул сафар намуда, бо Сироҷиддин Ҳаққонӣ гуфтугӯ намудааст.

Дар таҳқиқот зикр мешавад, ин дидор, ки ду ҳафта қабл аз баста шудани нашри барномаҳои “Садои Амрико” ва “Радиои Озодӣ” анҷом дода шудааст, тасодуфӣ нест. Ба таъкиди муаллифони гузориш Сироҷиддин Ҳаққонӣ дар ҷаҳон ба иттиҳоми терроризм таҳти пайгард қарор дорад.

Кумаки молияии BBC ба Толибон

Муаллифони таҳқиқоти зикршуда менависанд, ки BBC “Миқдори назарраси пулро ба радио ва телевизиони Афғонистон ва шабакаи таблиғотии давлати Толибон пардохт мекунанд”, вале ин расона аз ошкор кардани миқдори дақиқи пардохти маблағ ба Толибон худдорӣ мекунад.

Сухангӯи BBC ба "UnHerd" пардохти маблағ ба Толибонро тасдиқ мекунад ва таъкид мекунад, ки ин маблағҳо барои хароҷоти антена, масрафи барқ ва таъмини амният пардохт мешавад.

Таҳқиқоти "UnHerd" собит мекунад, ки барои таъмини амнияти дафтари BBC ҳам маблағ пардохт мешавад. Таъмини амният аз сӯйи Вазорати дохилаи Толибон, ки зери назари Сироҷиддин Ҳаққонӣ аст, сурат мегирад.

Асрори робитаи BBC бо Толибон

Дар таҳқиқот муаллифон ба собиқаи ҷиноии Сироҷиддин Ҳаққонӣ ишора карда, таъкид мекунанд, ки ин чеҳараи Толибон дар ҷаҳон ба иттиҳоми фаъолиятҳои террористӣ тайи пайгарди байналмилалӣ қарор дорад. Вазорати корҳои дохилии Толибон дар як хабарнома таъкид кардааст, ки BBC як расонаи муҳим дар арсаи ҷаҳонӣ аст. Сироҷиддин Ҳаққонӣ гуфтааст, ки ӯ аз расонаҳои байналмилалӣ ба мисли BBC интизор дорад, ки бетараф бошанд. Ӯ ин суханонро ҳангоми дидор бо Ҷэкие Мартинез, раҳбари бахши Осиёи Ҷанубии BBC баён кардааст. Вазорати дохилаи Толибон ба нақли қавл аз раиси бахши Осиёи Ҷанубии BBC таъкид намудааст, ки “Афғонистон барои мо муҳим аст. Мо кӯшиш мекунем, ки пешрафтҳо ва  рӯйдодҳоро дар нашри хабарҳо нишон диҳем”.

Баҳси таъмини молиявии Толибон аз сӯйи BBC

Дар ин таҳқиқот қайд мешавад, шояд 60% ё бештар аз кумакҳое, ки муассисаҳои “BBC Media Action” дар Афғонистон ба фаъолияти таълимӣ ихтисос медиҳад, таҳти дастгирии молиявии Толибон қарор дошта бошад.

Дар гузориш таъкид шудааст, ки Сироҷиддин Ҳаққонӣ ва Қорӣ Муҳаммадюсуф Аҳмадӣ, раиси муқаррарнамудани Толибон дар Радио ва телевизиони миллии Афғонистон дар феҳристи таҳримҳои ҷаҳонӣ қарор доранд ва ҳама гуна муомилаҳои молиявӣ бо онҳо ҷиноят ба ҳисоб меравад.

Таҳқиқоти "UnHerd" тасдиқ мекунад, ки барои шунавандагони Афғонистон мумкин чунин ба назар расад, ки BBC барои идомаи фаъолияти худ дар Афғонистон харҷи зиёд мекунад. Таҳлилҳо нишон медиҳад, ки ин расона мусиқии ғарбиро пахш намекунад. Бо вуҷуди ин, BBC гуфтааст, ки ахиран аз як таронаи сарояндаи афғон барои ҳамроҳӣ бо хабар истифода кардааст. Ва ҳамчунин, барномаҳои анъанавии мусиқии афғонро намоиш медиҳад.

Дар гузориш таъкид шудааст, ки баъзе аз паёмҳои зидди Толибон, ки дар дигар бахшҳои BBC пахш мешавад, дар бахши афғонистонии он ғайб мезанад. Худи кормандони ин расона гуфтаанд, ки нашри гузориш ва мақола дар хусуси ҳуқуқи занон ва озодии баён бисёр душвор аст. Дар таҳқиқот ба нақл аз кормандони ин расона омадааст: “Мардум тамос мегиранд ва хоҳиш мекунанд, ки мусиқии бештар намоиш диҳем, вале мо ин корро намекунем, чунки агар инро анҷом диҳем, кору фаъолияти мо дар дохили Афғонистон баста мешавад”.

Созишномаи “BBC Media Action” бо “Радио ва телевизиони миллӣ”-и Толибон

Таҳқиқоти "UnHerd" нишон медиҳад, ки “BBC Media Action” бо Радио ва телевизиони миллии Афғонистон, ки зери назорати Толибон аст, як Созишномаи ҳамкорӣ имзо кардааст. Сарчашмаҳо тасдиқ мекунанд, ки дар ин созишнома инъикос намудани лоиҳаҳои омӯзиши тандурустӣ бо арзиши 1, 9 миллион доллар вуҷуд дорад.

Худи масъулони BBC тасдиқ намудаанд, ки BBC хароҷоти дархостшудаи Толибонро супоридааст ва ҳамчунин, молиёти даромадро барои маоши кормандон пардохт кардааст.

Раҳбарони BBC дар иртибот ба ҳамкориҳои зикршуда баён кардаанд, ки бар боварашон муомилот бо Аҳмадӣ ва Ҳаққонӣ мухолифи қонунҳои Британия нест. Онҳо аз фаъолияти BBC дар Афғонистон ҳимоят карда, мегӯянд, ифтихор аст, ки “танҳо як расонаи байналмилалӣ аст, ки ҳоло дар Афғонистон барнома пахш мекунад”.

Масъулони BBC дар паёми расонаи “Афғонистон интернешнл” гуфтаанд, ки лоиҳаи аслӣ дар Афғонистон “идома дорад” ва дар доираи он барномаҳои инсондӯстона ва тиббӣ барои шунавандагони худ таҳия хоҳанд кард.

BBC гуфтааст, ки бо “беш аз 50 истгоҳи радиоҳои маҳаллӣ” дар Афғонистон ҳамкорӣ мекунад ва дар бораи масъалаҳои тандурустӣ, аз ҷумла саломатии модару кӯдак, ғизову беҳдошт барномаҳо таҳия менамояд. BBC мегӯяд, Радио ва телевизиони миллии Афғонистон “ аз ин лоиҳаҳои инсондӯстона ҳеч гуна манфиате наёфтааст”.

BBC гуфтааст, ки барои идомаи фаъолият дар кишвари Афғонистон бо Радио ва телевизиони миллии Афғонистон созишнома баста, аммо дар бадали он “ҳеч гуна буҷа, омӯзиш, таҷҳизот ё дастгирӣ аз ҷониби BBC Media Action пешниҳод намешавад”.

Шабакаи ҷаҳонии BBC тасдиқ намудааст, ки барои фаъолият дар Афғонистон бояд “молиёти даромад барои кормандон ва хароҷоти қонунӣ, чун сабти воситаҳои нақлиёту иҷозатномаҳо, ки барои ҳар як ташкилоте, ки дар Афғонистон фаъолият мекунад, зарур аст”, пардохт мекунад. BBC гуфтааст, ки пардохти ин маблағҳо таҳримҳои байналмилалиро нақз намекунад. Ин расона таъкид намудааст, ки дар муомила бо гурӯҳи террористии Толибон таҳримҳои Британияи Кабир ва Вазорати хориҷаи ин кишварро риоя мекунад.

Dialog.tj

(Матлаб бо истифода аз иттилооти расонаӣ навишта шудааст)