Қарори раиси ҷумҳури ИМА Доналд Трамп барои коҳиши қобили мулоҳизаи размоишҳои муштараки низомӣ бо Кореяи Ҷанубӣ нишон медиҳад, ки паёмадҳои ҷанги Эрон ба ҳисобҳои стратегии Вашингтон дар Осиёи Шарқӣ низ таъсир гузоштааст.

Трамп ба Пентагон дастур додааст, ки размоишҳои муштараки низомӣ бо Кореяи Ҷанубиро коҳиш диҳад. Ӯ гуфтааст, ки барои лағви пурраи ин размоишҳо дер шудааст ва аз ин рӯ, онҳо бояд ба таври назаррас маҳдуд карда шаванд. Трамп муносибати хуби шахсии худро бо раҳбари Кореяи Шимолӣ Ким Чин Ин ва ҳамчунин, норозигии худ аз мавқеи Сеул дар ҷанги ИМА зидди Эронро аз ҷумлаи далелҳои ин қарор номидааст.

Ин қарор дар ҳоле гирифта шудааст, ки Вашингтон ҳамзамон бо паёмадҳои ҷанги Эрон, рақобати афзоянда бо Чин ва густариши ҳамкориҳои Русияву Кореяи Шимолӣ рӯбарӯ аст. Аз ин рӯ, коҳиши фаъолияти низомӣ дар нимҷазираи Корея танҳо тағйир дар ҷадвали размоишҳо нест ва метавонад ба ояндаи низоми иттифоқҳои ИМА таъсир расонад.

Чаро Трамп размоишҳоро коҳиш дод?

Размоиши муштараки «Улчи Фридом Шилд» яке аз муҳимтарин машқҳои солонаи низомии ИМА ва Кореяи Ҷанубӣ ба шумор меравад. Ҳадафи он омодасозии нерӯҳои ду кишвар барои муқобила бо таҳдидҳои эҳтимолии Кореяи Шимолӣ мебошад.

Пхенян ҳамеша ин размоишҳоро таҳрикдиҳанда арзёбӣ кардааст ва дар давраҳои баргузории онҳо борҳо ба озмоиши мушакҳо ё афзоиши таҳдидҳои низомӣ даст задааст.

Трамп қаблан низ ба баргузории чунин размоишҳо мухолифат карда буд. Пас аз мулоқот бо Ким Чин Ин дар Сингапур дар соли 2018 ӯ машқҳои муштараки ИМА ва Кореяи Ҷанубиро гарон ва таҳрикдиҳанда номида буд. Ҳоло низ ӯ муносибати шахсии худро бо раҳбари Кореяи Шимолӣ яке аз сабабҳои коҳиши размоишҳо арзёбӣ кардааст.

Ин метавонад нишон диҳад, ки Трамп бори дигар коҳиши фишори низомиро ҳамчун абзори дипломатӣ истифода кардан мехоҳад. Коҳиши размоишҳо метавонад ба гуфтаи таҳлилгарон барои эҳёи муколама бо Пхенян ва фароҳам кардани шароит барои музокироти мустақим мусоидат кунад.

Аммо вазъ имрӯз аз соли 2018 ба таври назаррас фарқ мекунад. Кореяи Шимолӣ дар ин муддат имкониятҳои мушакӣ ва ҳастаии худро густариш дода, ҳамкориҳои худро бо Русия ва Чин низ тақвият додааст. Аз ин рӯ, Ким Чин Ин имрӯз мавқеи дигаре дорад ва ҳатман барои бозгашт ба музокирот бо Вашингтон шитоб нахоҳад кард.

Ҷанги Эрон ба ҳисобҳои ИМА зарба задааст

Яке аз ҷанбаҳои муҳим дар қарори ахири Трамп ишораи мустақими ӯ ба ҷанги Эрон аст. Трамп гуфтааст, ки аз ҳамроҳ нашудани Кореяи Ҷанубӣ ба талошҳои ИМА алайҳи барномаи ҳастаии Эрон норозӣ мебошад. Ба гуфтаи ӯ, Сеул дархости Вашингтон барои иштирок дар ин иқдомро рад кардааст.

Ин мавқеъ нишон медиҳад, ки паёмадҳои ҷанги Эрон аз Ховари Миёна берун рафта, ба муносибатҳои ИМА бо муттаҳидонаш дар дигар минтақаҳо низ таъсир расонидаанд.

Кореяи Ҷанубӣ яке аз муттаҳидони асосии низомии ИМА мебошад ва ҳузури нерӯҳои амрикоӣ дар ин кишвар қисми муҳимми сохтори амниятии Осиёи Шарқиро ташкил медиҳад. Бо вуҷуди ин, Сеул аз иштироки мустақим дар ҷанги Эрон худдорӣ кардааст.

Барои Кореяи Ҷанубӣ ворид шудан ба чунин низоъ метавонад хароҷоти ҷиддии амниятӣ, иқтисодӣ ва сиёсӣ дошта бошад, бахусус дар ҳоле ки ин кишвар ҳамзамон бо таҳдиди Кореяи Шимолӣ рӯбарӯ аст.

Аз ин рӯ, мавқеи Сеулро метавон ҳамчун нишонаи он арзёбӣ кард, ки ҳатто муттаҳидони наздики Вашингтон дар масъалаҳои марбут ба Эрон манфиатҳо ва амнияти миллии худро мустақилона ҳисоб мекунанд.

Ин ҳолат барои низоми иттифоқии ИМА паёми муҳим дорад: таъсири қудрати Вашингтон танҳо дар сурате муассир мемонад, ки муттаҳидонаш низ омода бошанд хароҷоти истифодаи ин қудратро ба дӯш гиранд.

Кӣ метавонад ҷойи холии қудрати ИМА-ро пур кунад?

Қарори коҳиши размоишҳо дар холигии геополитикӣ гирифта нашудааст. Осиёи Шарқӣ ба яке аз муҳимтарин майдонҳои рақобати қудратҳои бузург табдил ёфтааст.

Чин дар солҳои охир тавоноии низомӣ, мушакӣ, баҳрӣ ва ҳастаии худро афзоиш дода, фишори сиёсӣ ва низомиро ба Тайван бештар кардааст. Вашингтон ва муттаҳидонаш нигаронанд, ки Пекин метавонад аз ҳар гуна коҳиши таваҷҷуҳи ИМА барои таҳкими мавқеи худ дар ғарби Уқёнуси Ором истифода кунад.

Ҳамзамон, Кореяи Шимолӣ низ дигар танҳо як бозигари ҷудомонда нест. Муносибатҳои Пхенян бо Маскав ба таври назаррас густариш ёфта, ҳамкориҳои низомии ду кишвар афзоиш ёфтааст. Кореяи Шимолӣ ҳамзамон равобити худро бо Чин нигоҳ дошта, аз рақобати миёни ИМА, Чин ва Русия барои тақвияти мавқеи худ истифода мекунад.

Коҳиши размоишҳои ИМА ва Кореяи Ҷанубӣ метавонад дар ин шароит ду гуна тафсир шавад. Пхенян метавонад онро нишонаи коҳиши таниш ва имкони оғози музокирот донад. Дар ҳамин ҳол, Чин ва Русия метавонанд ин иқдомро нишонаи афзоиши фишор ба захираҳо ва имкониятҳои низомии ИМА арзёбӣ кунанд.

Ҷанги Эрон низ ба захираҳои ИМА фишор овардааст. Вашингтон бояд ҳамзамон бо рақобат бо Чин, ҷанги Украина ва уҳдадориҳои амниятӣ дар Аврупо ва Осиё сари кор дошта бошад. Дар чунин шароит ҳар гуна коҳиши фаъолияти низомии ИМА дар як минтақа метавонад дар минтақаҳои дигар низ паёмад дошта бошад.

Оё муттаҳидони ИМА ҳанӯз ба Вашингтон эътимод доранд?

Шояд яке аз муҳимтарин паёмадҳои қарори Трамп на барои Кореяи Шимолӣ, балки барои худи муттаҳидони ИМА бошад. Иттифоқи ИМА ва Кореяи Ҷанубӣ даҳсолаҳо бар ин асос устувор буд, ки Вашингтон дар баробари таҳдиди Кореяи Шимолӣ аз Сеул дифоъ хоҳад кард. Размоишҳои муштарак низ яке аз унсурҳои ин кафолати амниятӣ мебошанд.

Аз ин рӯ, коҳиши онҳо метавонад саволҳоеро дар бораи устувории уҳдадориҳои амниятии ИМА ба вуҷуд орад. Ин масъала танҳо ба Кореяи Ҷанубӣ маҳдуд намешавад. ИМА дар Аврупо ва Осиё шабакаи густурдаи муттаҳидон дорад ва эътимод ба ин шабака то андозае ба боварӣ ба қобилият ва иродаи Вашингтон барои ҳимоят аз онҳо дар замони буҳрон вобаста аст.

Ҷанги Эрон ин саволҳоро ҷиддитар кардааст. Агар муттаҳидон ба ин хулоса расанд, ки ИМА барои идора кардани як низоъи бузург бояд захираҳои худро аз минтақаҳои дигар бозпас гирад, эҳтимол дорад онҳо ба таҳкими тавоноии мустақили дифоии худ ё густариши муносибатҳо бо дигар қудратҳо рӯ оваранд.

Мавқеи Филиппин дар ин замина намунаи қобили таваҷҷуҳ аст. Афзоиши таниш миёни Манила ва Пекин нишон медиҳад, ки кишварҳои Осиё аз як тараф ба ҳимояти ИМА ниёз доранд, аммо аз тарафи дигар намехоҳанд амнияти худро танҳо ба як қудрат вобаста кунанд.

Дар мавриди Кореяи Ҷанубӣ низ талошҳо барои баррасии роҳҳои дипломатии ҳалли масъалаи нимҷазира нишон медиҳанд, ки Сеул метавонад дар ҷустуҷӯи роҳҳои иловагии таъмини амнияти худ бошад.

Хулоса

Коҳиши размоишҳои муштараки ИМА ва Кореяи Ҷанубӣ дар нуқтаи бархӯрди чанд таҳаввулоти муҳим сурат мегирад: ҷанги Эрон, фишор ба захираҳои низомии ИМА, рақобати афзоянда бо Чин, наздикшавии Русия ва Кореяи Шимолӣ ва афзоиши саволҳо дар бораи сатҳи уҳдадориҳои Вашингтон дар назди муттаҳидонаш.

Нахостани Кореяи Ҷанубӣ барои ҳамроҳ шудан ба ҷанги ИМА алайҳи Эрон нишон медиҳад, ки ҳатто муттаҳидони наздики Вашингтон низ хароҷот ва манфиатҳои ворид шудан ба чунин муқовиматро мустақилона арзёбӣ мекунанд. Дар навбати худ, Трамп нишон додааст, ки сатҳи ҳамкории муттаҳидон метавонад ба қарорҳои амниятии Вашингтон таъсир расонад.

Аммо паёми асосии ин иқдом метавонад ба эътибори боздорандагии ИМА марбут бошад. Агар муттаҳидони Вашингтон ба ин натиҷа расанд, ки ИМА ба далели даргирӣ дар як ҷабҳа маҷбур мешавад уҳдадориҳои худро дар ҷабҳаи дигар коҳиш диҳад, эътимод ба қобилияти Амрико барои идора кардани чанд буҳрон дар як вақт метавонад коҳиш ёбад.

Дар ниҳоят, масъала танҳо Кореяи Шимолӣ нест. Қарори коҳиши размоишҳо нишон медиҳад, ки қобилияти ИМА барои нигоҳ доштани уҳдадориҳои амниятӣ дар чанд ҷабҳа ҳамзамон бо маҳдудиятҳо рӯбарӯ шудааст. Ҷанги Эрон барои Вашингтон хароҷоти низомӣ ва сиёсӣ ба бор оварда, дар баробари рақобат бо Чин ва Русия, ИМА-ро ба бознигарии афзалиятҳои худ водор кардааст. Ин раванд метавонад ба эътимоди муттаҳидон ба қобилият ва иродаи Вашингтон барои ҳифзи ҳамзамони онҳо таъсир расонад.

Dialog.tj